Trong bối cảnh đổi mới giáo dục toàn diện năm 2026, công tác tuyển dụng giáo viên đang bộc lộ những lỗ hổng và sự bất cập đáng kể giữa hai hệ thống công lập và tư thục. Sự khác biệt này không chỉ tạo ra một cuộc chạy đua thiếu cân sức mà còn đặt ra câu hỏi về tính công bằng và hiệu quả trong việc thu hút nhân tài cho ngành sư phạm.

Hình ảnh minh hoạ.

Lợi thế và hạn chế trong công tác tuyển dụng của hai hệ thống giáo dục

Trong tiến trình xã hội hóa giáo dục, hệ thống trường công lập và ngoài công lập được xác định là hai bộ phận cấu thành của nền giáo dục quốc dân.

Tuy nhiên, thực tiễn nhiều năm qua cho thấy công tác tuyển dụng giáo viên giữa hai hệ thống này đang tồn tại sự chênh lệch rõ rệt về cơ chế, lợi thế và rủi ro, từ đó làm nảy sinh những hệ lụy không nhỏ đối với chất lượng giáo dục và sự ổn định của thị trường lao động sư phạm.

Để có những đánh giá về hoạt động tuyển dụng nguồn lực cho ngành giáo dục nói chung và cho hai hệ thống giáo dục công lập và tư thục nói riêng, nhiều chuyên gia đã đưa ra các góc nhìn về phương thức tuyển dụng của hai hệ thông giáo dục này. Qua đó đưa ra những nhận định, những lợi thế cũng như bất cập trong công tác tuyển dụng nhân lực của ngành giáo dục nói chung và hai hệ thống giáo dục nói riêng.

Thực tế cho thấy, tại các trường công lập, quy trình tuyển dụng viên chức vẫn còn nặng tính hành chính. Dù đã có những cải cách về hình thức xét tuyển, nhưng giáo viên trẻ vẫn phải đối mặt với các kỳ thi sát hạch gắt gao về kiến thức chung và nghiệp vụ theo khung nhà nước. Việc chờ đợi các đợt tuyển dụng tập trung (thường chỉ 1-2 lần/năm) khiến nhiều ứng viên bỏ lỡ cơ hội nghề nghiệp ngay khi vừa tốt nghiệp.

Ngược lại, các trường tư thục vận hành theo cơ chế thị trường. Quy trình tuyển dụng tại đây cực kỳ linh hoạt, diễn ra quanh năm và tập trung tối đa vào kỹ năng "thực chiến". Thay vì kiểm tra lý thuyết, họ ưu tiên trình diễn sư phạm và khả năng thích ứng công nghệ. Điều này tạo ra một lực hút nhân tài năng động, khiến các trường công lập dễ rơi vào tình trạng "chậm chân" trong việc tiếp cận các giáo viên giỏi.

Một nghịch lý đang tồn tại trong công tác tuyển dụng nhân sự cho ngành giáo dục thể hiện, giáo viên trường công có sự bảo đảm về "biên chế" (tức là vị trí việc làm lâu dài), nhưng lại dễ rơi vào trạng thái trì trệ do môi trường ít tính cạnh tranh. Trong khi đó, giáo viên trường tư luôn sống trong áp lực bị sa thải nếu không đổi mới, nhưng chính áp lực này lại thúc đẩy sự phát triển chuyên môn không ngừng.

Sự thiếu đồng nhất trong tiêu chí đánh giá giữa hai hệ thống khiến việc luân chuyển giáo viên trở nên khó khăn. Một giáo viên dạy giỏi ở trường tư thục quốc tế chưa chắc đã đáp ứng được các tiêu chuẩn hồ sơ giáo án khắt khe của trường công, và ngược lại.

Sự bất cập trong tuyển dụng đang tạo ra một hố sâu ngăn cách về chất lượng giảng dạy. Học sinh tại các trường tư thục được tiếp cận với đội ngũ giáo viên được tuyển chọn khắt khe về kỹ năng, trong khi học sinh tại nhiều trường công lập phải chấp nhận sự thiếu hụt giáo viên cục bộ hoặc đội ngũ giáo viên đang quá tải vì thu nhập không đủ sống.

Sự vênh nhau trong công tác tuyển dụng giáo viên ở trường công và trường tư

Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam ngày càng đa dạng hóa loại hình trường học, công tác tuyển dụng giáo viên tại các trường công lập và trường tư thục đang hình thành hai cách tiếp cận khác nhau. Dù còn những bất cập nhất định, không thể phủ nhận rằng mỗi mô hình tuyển dụng đều có những thế mạnh riêng, góp phần tạo nên sự vận hành tương đối ổn định của hệ thống giáo dục quốc dân.

Tuyển dụng giáo viên trường công với thế mạnh về tính chuẩn mực và ổn định, một trong những ưu điểm nổi bật nhất của công tác tuyển dụng giáo viên trường công lập là tính chuẩn hóa cao. Quy trình tuyển dụng được thực hiện theo các quy định chặt chẽ của Nhà nước, bảo đảm sự thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Các tiêu chí về bằng cấp, trình độ đào tạo, chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm giúp sàng lọc đội ngũ giáo viên có nền tảng chuyên môn cơ bản, đáp ứng yêu cầu tối thiểu của nghề dạy học.

Ngoài ra, công tác tuyển dụng trường công còn gắn với quy hoạch và kế hoạch phát triển nhân lực ngành giáo dục. Việc tuyển giáo viên dựa trên chỉ tiêu, nhu cầu thực tế của từng địa phương giúp Nhà nước chủ động phân bổ đội ngũ giáo viên theo vùng miền, cấp học, môn học; qua đó bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa – điều mà khu vực tư thục khó có thể đảm đương.

Tuyển dụng giáo viên trường tư với thế mạnh về tính linh hoạt và thực tiễn Khác với trường công, công tác tuyển dụng giáo viên ở các trường tư thục thể hiện rõ tính linh hoạt và thích ứng nhanh với nhu cầu thị trường giáo dục. Các cơ sở giáo dục ngoài công lập có quyền chủ động lựa chọn giáo viên phù hợp với định hướng phát triển, triết lý giáo dục và yêu cầu cụ thể của từng chương trình đào tạo.

Một ưu điểm đáng chú ý là tuyển dụng trường tư thường đặt nặng năng lực thực hành sư phạm. Giáo viên không chỉ được đánh giá qua bằng cấp mà còn qua kỹ năng giảng dạy, khả năng giao tiếp với học sinh, phụ huynh, mức độ sáng tạo trong phương pháp dạy học và năng lực ứng dụng công nghệ.

Điều này giúp trường tư nhanh chóng xây dựng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, cơ chế tuyển dụng mở cho phép trường tư thu hút giáo viên giỏi bằng chính sách đãi ngộ cạnh tranh.

Mức thu nhập linh hoạt, môi trường làm việc năng động, cơ hội thăng tiến dựa trên năng lực là những yếu tố giúp trường tư trở thành “không gian thử nghiệm” cho nhiều mô hình giáo dục tiên tiến và phương pháp dạy học mới.

Sự mất cân bằng trong công tác tuyển dụng nhận sự giữa hai hệ thống giáo dục công lập và tư thục thể hiện rõ ở những thế mạnh và hạn chế, tuy nhiên đối với hệ thống trường công được sự "bảo hộ" từ cơ chế, trong khi trường tư gặp không ít những khó khăn, bất cấp, đặc biệt khi nguồn nhân lực được đào tạo bài bản tại các trường tư bị hút sang các trường công vào những thời điểm gây "bất ổn" cho trường tư là điều khiến nhiều nhà làm công tác quản lý giáo dục trường tư không khỏi băn khoăn.

Vậy trách nhiệm giải quyết những khó khăn, bất cập trong công tác tuyển dụng nhân lực cho hai hệ thống trường công và trường tư, đặc biệt đối với hệ thống trường tư thục sẽ thuộc về ai, giải pháp tối ưu hạn chế sự mất cân bằng này, như thế nào sẽ được Pháp luật Việt Nam tiếp tục thông tin trong bài viết "Trách nhiệm và giải pháp cân bằng trong công tác tuyển dụng nhân lực cho hai hệ thống giáo dục".